Dit boek onthult hoe achter de façade van La France Insoumise van Mélenchon een autoritaire en sektarische dynamiek schuilgaat.
De recente stroomversnelling in de bijzonder instabiele Franse politiek brengt ter linkerzijde voortdurend de oude demonen van de 'Unité de la gauche' naar voor. Belgische lezers staren soms verward naar het moeilijk leesbare schouwspel van alliantie (Nupes, NFP) en verdeeldheid. Om te begrijpen waarom het water zo diep is tussen Mélenchon en de PS, de groenen, de communisten en de dissidente mélenchonisten, is de lectuur van La Meute warm aanbevolen. De afkeer van La France Insoumise (LFI) en Mélenchon zit al een aantal jaar stevig verankerd in het brede republikeinse centrum, niet enkel bij conservatieven of liberalen.
Bij de vervroegde parlementsverkiezingen in juni en juli 2024 vertoonde het front républicain, net als al in 2022, barsten: veel centrumkiezers blijven thuis als een LFI-kandidaat in de tweede ronde tegenover het RN staat. De 'stratégie de normalisation' van het RN is één deel van de medaille, maar de positionering van LFI is dat steeds meer. Antisemitisch (pp. 317-324), vol Koude Oorlog-ideeën over Rusland en China, nodeloos brutaal en onwaardig provocerend in de Assemblée Nationale, ophitsend op de sociale media en drammend in alle interviews, ad hominem beledigend, vulgair en agressief scheldend tegen journalisten. Althans, dat is nog maar de façade. Misschien is het niet onlogisch voor een beweging die op de 'colère' van veel Fransen surft om emotioneel te 'connecteren' (p. 25).
Druppelsgewijs kwam ook de interne keuken in de media: bij de investituur voor de parlementsverkiezingen werd duidelijk dat Mélenchon op zijn eentje dissidenten als Alexis Corbière aan de deur kan zetten. La Meute, geschreven na grondig onderzoek door journalisten van Libération (Charlotte Belaïch) en Le Monde (Olivier Pérou), niet direct rechtse media, werd in de lente gelanceerd en sloeg in als een bom. Ondanks zeer grote persaandacht heeft LFI het debat zoveel mogelijk ontweken. Mélenchon wordt geportretteerd als een sekteleider met sectaire methodes (zie p. 43 en volgende). De auteurs herinneren eraan dat Mélenchon het enige lid was van de regering-Jospin dat men bereid kon vinden om in 2001 Bachar el-Assad 'met fierheid' (p. 49) te onthalen op de luchthaven van Orly. Mélenchon ontzegde de auteurs de toegang tot de zomeruniversiteit van LFI in augustus 2025.
Wie, zoals uw dienaar, 'La Meute' in één namiddag verslindt, blijft wat groggy achter: we wisten niet dat het zó erg was.
Wie, zoals uw dienaar, de 32 scherpe, korte hoofdstukken in zes delen van La Meute in één namiddag verslindt, blijft wat groggy achter: we wisten niet dat het zó erg was. Vleierij, autoritarisme, repressie van de esprit critique, sektementaliteit, zuiveringen ('purges', die aan Mao of Stalin doen denken, p. 135) en collectieve afrekeningen met dissidenten: de beweging van Mélenchon lijkt volslagen ongeschikt om politieke verantwoordelijkheid uit te oefenen. Waar men de PS haar verdeeldheid kon verwijten, kan men moeilijk beweren dat de partij niet democratisch zou werken: elk congres zorgt voor een afspiegeling van de moties in de partijraad. Los van relaties van feodale of heerlijke afhankelijkheid vertalen de moties ook echte inhoudelijke strekkingen. Niets daarvan bij Mélenchon: iedereen achter de Leider en zijn Verhaal.
De dictatoriale en paranoïde neigingen van Mélenchon en zijn partner Sofia Chikirou (p. 187, eerder na een interne nederlaag bij de PS tijdelijk naar… de UMP van Nicolas Sarkozy overgestapt) worden vergemakkelijkt door de digitale middelen: je bent zo uit de Telegram-groep gegooid. Alle posts online van de militanten worden in de gaten gehouden. De beweging ademt agressie uit, en 'houdt ervan zich te laten vrezen' ('Les insoumis aiment se faire craindre', p. 161). Voor de auteurs van het boek is dit de logische uitwendige kant van de interne schrik om als verrader of 'onzuivere' ('impur') te worden gebrandmerkt.
Verrassend genoeg mikt Mélenchon niet meer op het arbeiderspubliek, dat vroeger bij de Parti Communiste Français geëngageerd was. De auteurs onderlijnen dat - na zijn verlies tegen Marine Le Pen in Hénin-Beaumont in 2012 - Mélenchon de 'ploucs de la ruralité' (p. 293) uit het Noorden die 'alcohol uitzweten van 's ochtends vroeg, stinken en obees zijn' (p. 294) links (eigenlijk extreemrechts) laat liggen, en hij zich richt op de banlieue (p. 127) en de studerende jeugd in de steden.
De online 'mouvement gazeux' (p. 72) LFI, ontstaan in 2016 onder het presidentschap van Hollande, is puur top-down georganiseerd. Ze bestaat maar uit een kleine echt actieve kern rond de Leider, die de rest van de op papier meer dan 400.000 'sympathisants (p. 71) in concentrische cirkels disciplineert en indoctrineert ('on suit ou on ferme sa gueule', p. 81). Mélenchon gelooft dat hij met een 'voorhoede' het land kan veroveren. De lezer zou hierin ook een LFI-variant van de typisch Franse neiging tot verticaliteit en 'presidentialisme' kunnen lezen, maar het gaat verder dan dat. Ook Sophia Chikirou ('je suis la femme du chef, ils obéissent', p. 197) gaat brutaal en arbitrair te werk. Verbaast het dat de militanten gehoorzamen zoals in Noord-Korea, zoals een criticus stelt? (p. 143)
Wat verklaart dat zo veel gediplomeerden de PS de rug hebben toegekeerd, en als onbetekenende waterdragers of in het beste geval 'courtisans' (p. 130) in dienst treden bij de zeventigjarige geobsedeerde narcist Mélenchon, wiens gedrag in het boek niet ver van dat van Donald Trump staan, en op zijn best als 'toxisch management' kan worden gezien (p. 147)? Soms wordt betoogd dat hij een programma als dat van Mitterrand uit de jaren 1970 (Programme Commun) of 1981 (Le retour du coeur) voorlegt, en daarmee zou terugkomen op het 'historische verraad' van de PS met de 'tournant de la rigueur' uit 1983, gebruik makend van zijn imago als 'grand-père au milieu des gosses' (p. 141).
'La Meute' is een enorme schok, net omdat dit verhaal binnenskamers was gebleven.
La Meute is een enorme schok, net omdat dit verhaal binnenskamers was gebleven. De auteurs rijgen kleine berichten tussendoor in de media aaneen, en verbinden ze met jaren onderzoeksjournalistiek om de 'onderbouw' van LFI bloot te leggen. Een voorbeeld van het eerste is de (in Le Monde uitgebreid toegelichte) weigering van economiste Julia Cagé om in 2024 kandidate te zijn voor de Europese verkiezingen, net omwille van een totaal gebrek aan democratie (p. 180).
Een verklaring voor het succes van LFI ligt deels in de statusinconsistentie die veel gediplomeerden ervaren: hoog universitair gekwalificeerd, maar toch rondkomen op de armoedegrens en geen vaste betrekking vinden. Jongeren uit Sciences Po (p. 299) die als parlementair medewerker beginnen, zijn zo afhankelijk van het succes van 'de meute'. Het boek van France Inter-columnist Thomas Porcher (Le vacataire, Stock, 2025) over zijn jaren in de bijna-armoede als Parijs universitair docent economie is verplichte lectuur voor wie de explosieve mentaliteit in Frankrijk wil begrijpen. Aan het andere eind van het politieke spectrum vertellen journalisten Marylou Magal en Nicolas Massol in L'extrême droite, nouvelle génération. Enquête au coeur de la jeunesse identitaire (Denoël, 2024) over de aantrekking van het RN en Eric Zemmour op een ander deel van de studerende ambitieuze jeugd van de Parijse Rive Gauche. De democratie lijkt aan beide kanten van het spectrum 'quantité négligeable'…
Frederik Dhondt