Vooruit schermt met lagere facturen, maar zit tegelijk in een regering die snoeit in sociale zekerheid. De echte strijd gaat niet over polsbandjes of DAZN, maar over loonaandeel en rechtvaardige herverdeling.
Met de grote vakbondsbetoging van 14 oktober - en, wie weet, een hete herfst - in het verschiet, zit Vooruit opnieuw in een weinig comfortabele positie in de regering-De Wever. Van bij het begin was er al kritiek op het regeerakkoord - de grote ruk naar rechts. Binnen de achterban groeit vandaag de ongerustheid over welke paaltjes straks nog zullen sneuvelen. Zeker gezien de 'col hors catégorie' waar we nu voor staan: een extra besparing van wellicht zo'n 10 miljard euro om het begrotingstekort terug te dringen, waarbij de 'fiscale druk niet mag stijgen'. Lees: pijnlijke besparingen in sociale zekerheid en gezondheidszorg staan in het verschiet. Vooruit belooft haar rol als 'stopper' te spelen, maar blijft een kleine partner in een regering gedomineerd door N-VA en MR die de hakbijl boven net die domeinen hangt. Dat spanningsveld is niet langer te verdoezelen.
Vooruit verantwoordt haar regeringsdeelname als "verantwoordelijkheid nemen in lastige tijden". De komende maanden laait onvermijdelijk de discussie weer op: hoort een socialistische partij wel thuis in een regering die een uitgesproken besparingsagenda uitvoert? De trofee die Conner Rousseau daarvoor op tafel legt, blijft de belofte van een meerwaardebelasting. Daarnaast profileert Vooruit zich met het behoud van de koopkracht. De index is gered. Ministers Frank Vandenbroucke (Volksgezondheid) en Rob Beenders (Consumentenzaken) worden naar voren geschoven als schild voor de 'hardwerkende Vlaming', de kiezer waar ook Vooruit op mikt. Dat is de veilige keuze van het factuursocialisme: we beschermen Debora, de kassierster uit Nieuwpoort die Conner Rousseau als voorbeeld geeft, door haar loon te indexeren en de facturen zo laag mogelijk te houden.
Rob Beenders werd ruim een half jaar geleden gelanceerd als nieuw gezicht in de regering-De Wever. Geen 'He's back, bitches' zoals bij Frank Vandenbroucke, maar een 'From Hasselt with love'. Sindsdien duikt de minister van Consumentenzaken geregeld op in het nieuws: krimpflatie, voetbalwedstrijden achter de decoder bij DAZN, dure dierenartsen, dure festivalpolsbandjes, … Exposure verzekerd. Hij moet Debora rechtstreeks aanspreken met beleid dat haar uitgaven drukt. Het is een herkenbare en tastbare strategie. Maar tegelijk ook een wankele. Want elke euro die Debora vandaag uitspaart, kan morgen door een volgende besparing weer verdwijnen.
Elke euro die Debora vandaag uitspaart, kan morgen door een volgende besparing weer verdwijnen.
De Vlaamse socialisten grepen in het verleden wel vaker naar Consumentenzaken om zich te profileren. Van Freya Van den Bossche in de regering-Verhofstadt II, tot Paul Magnette en Johan Vande Lanotte later, die van consumentenbescherming een speerpunt maakten. Zeven van de afgelopen twintig jaar was dit domein in socialistische handen. En nu dus weer, met Rob Beenders. Het is een duidelijke politieke keuze om concrete dossiers voor de mensen te proberen oplossen (denk maar aan het doorbreken van het monopolie op de energiemarkt, een verwezenlijking van minister Vande Lanotte), maar er speelt ook de hoop op snel electoraal gewin. Precies daar wringt echter het schoentje: factuursocialisme kan kiezers aanspreken, maar het levert geen structurele antwoorden. Op langere termijn dreigt het vooral een pleister te blijven op een groter economisch probleem.
Want tegelijk blijkt uit recente cijfers van de Nationale Bank dat het deel van de toegevoegde waarde die in ons land wordt gecreëerd en naar werknemers vloeit sinds 2013 is gevoelig gedaald, en dat die krimp meer uitgesproken is dan in onze buurlanden. Werknemers krijgen dus een steeds kleiner deel van de economische taart. Zorgen de grotere winsten voor werkgevers dan voor meer investeringen door ondernemingen, meer competitiviteit, meer jobs en meer welvaart voor iedereen? Helaas niet. De winsten vloeien veelal weg naar de aandeelhouders. Het gedaalde loonaandeel in de studie van de Nationale Bank is dus geen onbelangrijk cijfer: het is de kanarie in de koolmijn. Het toont dat de ongelijkheid groeit en de samenleving instabieler wordt. Precies dat structurele probleem kan je niet oplossen met goedkopere polsbandjes of lagere dierenartsfacturen.
De vraag is groter dan: hoeveel kan Rob Beenders van Deboras maandelijkse factuur afknijpen?
Daarom is de vraag groter dan: hoeveel kan Rob Beenders van Deboras maandelijkse factuur afknijpen? De echte vraag is of Vooruit binnen de regering-De Wever kan vechten voor een hoger loonaandeel en betere structurele herverdeling. Dat zijn de instrumenten die de ongelijkheid bij de wortel aanpakken. Anders blijft factuursocialisme vooral een slimme marketingtool: een visual over een besparing van 30 euro per maand op je kosten, maar zonder garantie op een stabieler en rechtvaardiger systeem.
Beiden zijn nodig: zowel de herverdeling vooraf, als de herverdeling nadien. Maar zolang Vooruit deelneemt aan een regering die zich vastpint op besparingen en fiscale stilstand, weegt ze amper op het eerste. En zo dreigt ze zichzelf vast te zetten in de rol van beschermer van Debora kassabon, terwijl de échte strijd - die om het loonaandeel en de verdeling van de rijkdom - elders verloren gaat.